Giới thiệu chương trình POHE
Đăng ngày: Thứ năm, 26/11/2009 12:00
GIÁO DỤC ĐẠI HỌC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP-ỨNG DỤNG: TỪ LÝ THUYẾT ĐẾN THỰC TIỄN
Tóm tắt
Các phương pháp giáo dục dù theo cách tiếp cận nào cũng phải nhằm mang lại chất lượng và hiệu quả giáo dục. Muốn vậy, nó cần phải phù hợp hoặc được vận dụng phù hợp với thực tiễn. Bài viết này giới thiệu những nguyên lý bản chất của giáo dục đại học định hướng nghề nghiệp-ứng dụng (ĐHNN-ƯD), phân tích những điều kiện thực hiện và trình bày quá trình và kinh nghiệm chuyển đổi hệ thống theo mô hình này tại Trường đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên.
1. Giới thiệu
Yêu cầu của xã hội và nhu cầu của thị trường lao động chi phối giáo dục, đòi hỏi nó phải phát triển để phù hợp với thực tiễn. Phát triển giáo dục đồng nghĩa với việc cần phải đổi mới hệ thống giáo dục ở mọi cấp độ. “Đổi mới” đã và đang là từ chìa khóa định hướng mọi hoạt động của các doanh nghiệp và tổ chức nhà nước ở nước ta. Đổi mới suy cho cùng là một quá trình thay đổi của tổ chức [5]. Không có một công thức chung cho việc đổi mới ở mỗi đơn vị cơ sở mà tùy thuộc điều kiện, lý tưởng của mỗi nơi, đổi mới có những đặc trưng khác nhau.
Kết quả khảo sát nguồn nhân lực công nghệ thông tin thuộc dự án Profed năm 2006 cho thấy việc đào tạo nhân lực ngành công nghệ thông tin tại các cơ sở đào tạo trong nước chủ yếu vẫn dựa trên nội dung kiến thức (knowledge-based). Nghĩa là các cơ sở đào tạo ưu tiên truyền thụ khối lượng kiến thức. Đa số các trường được khảo sát đã và đang sử dụng chương trình có nhiều môn học lý thuyết, phổ rộng, bao quát nhiều lĩnh vực khác nhau dẫn đến tình trạng mất cân đối giữa lý thuyết và thực hành mà hậu quả là người học không có khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động [3]. Để giải quyết thực trạng này, mô hình giáo dục đại học định hướng nghề nghiệp-ứng dụng đã được Dự án giáo dục đại học Việt Nam-Hà Lan giới thiệu và triển khai áp dụng tại 8 trường đại học được lựa chọn ở Việt Nam trong đó có trường ĐHSPKT Hưng Yên.
2. Giáo dục đại học định hướng nghề nghiệp-ứng dụng
Mục tiêu của giáo dục đại học ĐHNN-ƯD là tạo ra con người có khả năng đáp ứng được các yêu cầu chuyên môn thực tế của thị trường lao động. Tại thị trường lao động, các yêu cầu chuyên môn cho một tình huống nghề nghiệp được thể hiện dưới dạng các công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể (tasks). Khả năng giải quyết một công việc cụ thể thể hiện sự tích hợp giữa kiến thức, kỹ năng và thái độ (ý thức nghề nghiệp), động cơ và cá tính của cá nhân. Khả năng giải quyết đầy đủ các công việc của một tình huống nghề nghiệp (profesional situation), theo quan điểm của giáo dục, thể hiện các năng lực (competences) của con người.
Từ đó, có thể thấy rõ việc đào tạo người học đáp ứng được các yêu cầu của thị trường lao động nghĩa là đào tạo người học có năng lực. Vì thế, giáo dục định hướng nghề nghiệp tập trung vào các quá trình giáo dục để tạo ra các năng lực cần thiết cho người học. Quá trình giáo dục bao gồm việc dạy và học là một quá trình phức tạp, bao gồm nhiều vấn đề. Để có thể hình thành các năng lực khác nhau cho người học, một môi trường học tập mới có tổ chức cần được thiết lập. Trong đó, chúng ta quan tâm đến các hoạt động học tập, quá trình học tập hơn là dạy nội dung kiến thức. Chẳng hạn, môi trường học tập cần được xây dựng để có thể học cách giải quyết vấn đề, học theo chủ đề, dạy theo hồ sơ, học theo kinh nghiệm, hội thảo trực tuyến và học với sự trợ giúp của máy tính. Trong môi trường học tập như vậy, người học tự xây dựng cho mình các năng lực khác nhau thông qua một lộ trình học tập được dự tính trước dưới sự trợ giúp, tư vấn, hướng dẫn của thầy. Việc học tập đòi hỏi tính tích cực, chủ động của chính bản thân người học. Người thầy, lúc này có nhiều vai trò mới hơn chẳng hạn vai trò chuyên gia, tư vấn viên và huấn luyện viên.
Giáo dục đại học ĐHNN-ƯD có những đặc trưng sau đây:
1. Chương trình giáo dục được phát triển:
- dựa trên nhu cầu của thị trường lao động
- đáp ứng sự thay đổi trong đời sống xã hội
- định hướng thị trường lao động
- định hướng theo sự thay đổi trong lĩnh vực nghề nghiệp
- định hướng dựa theo vị trí công việc trong tổ chức (môi trường làm việc)
2. Chương trình giáo dục:
- tập trung vào người học: lấy sinh viên làm trung tâm
- tập trung vào hồ sơ nghề nghiệp được xây dựng từ môi trường nghề nghiệp
- tập trung phát triển các khối kiến thức, kỹ năng và ý thức nghề nghiệp (hay năng lực)
- tập trung “tạo ra” các cá nhân có tư duy độc lập sáng tạo
- sử dụng nhiều phương pháp sư phạm khác nhau
- sử dụng nhiều phương pháp đánh giá
3. Đề tài nhóm là một phần quan trọng (xương sống) của chương trình giáo dục
4. Chương trình giáo dục tập trung phát triển các mức năng lực cho người học
5. Chương trình giáo dục nhằm giúp người học đạt được 10 tiêu chuẩn sau đây:
(1) Kiến thức rộng trong lĩnh vực nghề nghiệp:
Người học (kỹ sư) có kiến thức tiên tiến nhất về khoa học, công nghệ và sự phát triển để độc lập thực hiện các công việc trong môi trường lao động.
(2) Khả năng thích nghi:
Người học có khả năng vận dụng đa dạng, linh hoạt kiến thức, kỹ năng và thái độ để xử lý các tình huống nghề nghiệp.
(3) Khả năng ứng dụng (khoa học):
Người học có khả năng ứng dụng các lý thuyết, khái niệm và kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
(4) Khả năng chuyển giao:
Người học có khả năng vận dụng các kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để giải quyết các tình huống nghề nghiệp khác nhau.
(5) Khả năng sáng tạo và linh hoạt:
Người học có khả năng sử dụng các chiến lược phù hợp để giải quyết các vấn đề gặp phải trong lĩnh vực nghề nghiệp.
(6) Khả năng giải quyết vấn đề:
Người học có khả năng xác định và phân tích các vấn đề phức tạp trong các tình huống nghề nghiệp và đề xuất giải pháp phù hợp để giải quyết.
(7) Làm việc có phương pháp và có tính toán:
Người học biết thiết lập các mục tiêu khả thi, lập kế hoạch thực hiện công việc bằng chính khả năng của bản thân.
(8) Khả năng giao tiếp xã hội:
Người học có khả năng giao tiếp, làm việc hợp tác, làm việc nhóm và làm việc trong một tổ chức.
(9) Khả năng cơ bản về quản lý:
Người học có kỹ năng cơ bản về quản lý.
(10) Nhận thức về trách nhiệm:
Người học có ý thức trách nhiệm với bản thân, nghề nghiệp và cộng đồng xã hội.
3. Điều kiện triển khai
Giáo dục đại học ĐHNN-ƯD lấy người học làm trung tâm của quá trình dạy và học. Để giúp người học đạt được các cấp độ năng lực khác nhau. Người thầy phải tạo ra một môi trường học tập trong đó xuất hiện các tình huống nghề nghiệp như trong môi trường thực tế sản xuất tại thị trường lao động. Điều này đòi hỏi người thầy phải là chuyên gia trong lĩnh vực nghề nghiệp của mình. Hơn nữa, năng lực được hình thành và phát triển trong quá trình người học trực tiếp giải quyết tình huống nghề nghiệp. Trong tiến trình giải quyết vấn đề, người học cần nhận được sự tư vấn, hướng dẫn của thầy để xây dựng giải pháp và xử lý các tình huống phát sinh. Người thầy lúc này đóng vai trò là người hướng dẫn, người huấn luyện và người tư vấn. Mặt khác, không phải mọi vấn đề đều có thể được giải quyết triệt để. Khi đó, bằng kinh nghiệm của mình, người thầy đóng vai trò là bạn học, cùng với học viên của mình tham gia vào quá trình tìm và thực hiện giải pháp. Như vậy, môi trường giáo dục thay đổi, vai trò người thầy chuyển hướng thành vai trò chuyên gia, năng lực của người thầy trong vai trò mới cần được xác định và chuẩn hóa nhằm đảm bảo chất lượng giáo dục.
Trên thực tế, áp dụng mô hình giáo dục ĐHNN-ƯD vào thực tiễn không chỉ cần đổi mới, cập nhật chương trình đào tạo mà tổng thể hệ thống cần được xem xét, những điểm mấu chốt cần được xác định và ưu tiên chuyển đổi những vấn đề mang tính cấp thiết nhưng phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế. Kinh nghiệm triển khai tại ĐHSPKT Hưng Yên khẳng định: việc thay đổi một hệ thống từ chiến lược phát triển, đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý vốn dựa sâu và bị ràng buộc bởi cơ chế xin cho, ngân sách tài chính hạn hẹp và các thể chế chưa theo kịp yêu cầu phát triển tới việc mở rộng mối quan hệ với thế giới việc làm, công nhận sự tham gia của cộng đồng xã hội vào quá trình đào tạo, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục, đầu tư trang thiết bị, cải thiện môi trường học tập… là một công việc khổng lồ không những đòi hỏi thời gian, công sức, tiền của mà còn là cả sự hy sinh lớn lao của tập thể, cá nhân tham gia và để đảm bảo thành công cần có sự ủng hộ của các cấp quản lý giáo dục, lãnh đạo nhà trường và các bên có liên quan.
4. Quá trình phát triển chương trình giáo dục đại học ĐHNN-ƯD ngành công nghệ thông tin
Việc chọn hướng đi mới trong lĩnh vực đào tạo luôn là vấn đề nhạy cảm do vậy tất yếu mang đến những thách thức. Qua thời gian, những vấn đề có thể dần được tháo gỡ nhưng có thể liệt kê những thách thức chính mà Khoa CNTT, trường ĐHSPKT Hưng Yên trong giai đoạn chuyển đổi của mình đã gặp phải [2]:
- Quá trình tác động nhằm thay đổi nhận thức của các cán bộ, giáo viên về vấn đề đổi mới
- Quá trình tác động nhằm có được niềm tin của lãnh đạo nhà trường, các cấp quản lý về hướng đi mới
Tuy vậy, hướng đi mới là phù hợp với điều kiện của Khoa và của Nhà trường bởi vì:
- Cách tiếp cận mới về giáo dục đáp ứng yêu cầu đào tạo theo nhu cầu xã hội và đào tạo theo chuẩn
- Cách tiếp cận mới về giáo dục huy động được tối đa sức mạnh của tập thể giáo viên với hầu hết là giáo viên trẻ có kỹ năng nghề nghiệp, nhạy cảm với đổi mới, linh hoạt và sẵn sàng thích ứng với cường độ lao động cao để hoàn thiện bản thân và đóng góp cho xã hội
- Tiếp tục phát huy được truyền thống, thế mạnh của Nhà trường về đào tạo thực hành. Những thành công của các trường đại học khoa học ứng dụng của Hà Lan như Fontys và Saxion (vốn được nâng cấp từ các trường cao đẳng có truyền thống về đào tạo thực hành) là một nguồn cảm hứng lan tỏa để các trường khác vững tin trong quá trình chuyển đổi đi theo định hướng của mình
- Giúp Nhà trường tạo ra một giá trị chia sẻ cùng cộng đồng xã hội đó là: Nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng chuẩn và đáp ứng nhu cầu xã hội
- Giúp Nhà trường và Khoa có thương hiệu riêng.
Chương trình giáo dục đại học ĐHNN-ƯD ngành công nghệ thông tin đã được phát triển dựa trên quy trình phát triển chương trình trong Hình 1.
Hình 1. Quy trình phát triển chương trình đào tạo
Một số bài học kinh nghiệm:
- Đổi mới toàn diện, triệt để
- Dũng cảm, sáng tạo, linh hoạt để thích nghi với điều kiện, hoàn cảnh
- Thực hiện hiệu quả chiến lược “thành công từng bước”. Tuy vậy, để áp dụng thành công chương trình giáo dục đại học ĐHNN-ƯD cần sự thay đổi tổng thể hệ thống như đã trình bày trong Mục 2.3.
- Hiểu đúng khái niệm thử nghiệm (pilot) trong giáo dục.
5. Kết luận
Trong tài liệu này, các khía cạnh liên quan đến phát triển và thực hiện chương trình giáo dục đại học ĐHNN-ƯD đã được phân tích và trình bày tỉ mỉ. Các kết quả thực hiện và kinh nghiệm có được của từng giai đoạn của quá trình chuyển đổi đã được làm rõ.
Các phân tích cho thấy để triển khai thành công mô hình giáo dục đại học ĐHNN-ƯD đòi hỏi chuyển đổi tổng thể hệ thống. Công cuộc chuyển đổi còn phải tiếp tục được thực hiện để đảm bảo đạt các mục tiêu giáo dục. Một chiến lược phát triển giáo dục sẽ là kim chỉ nam định hướng cho các hoạt động chuyển đổi còn cơ cấu quản lý tổ chức theo mô hình doanh nghiệp [1, 4] sẽ đảm bảo sự thành công của công cuộc này.
Tài liệu tham khảo
1.Lâm Quang Thiệp, D. Bruce Johnstone và Philip G. Altbach. “Giáo dục đại học hoa kỳ”. Nhà xuất bản Giáo dục, 2007.
2. Nguyễn Đình Hân. “Báo cáo kết quả thực hiện dự án Profed của trường ĐHSPKT Hưng Yên”. Trình bày tại hội thảo quốc gia về giáo dục định hướng nghề nghiệp-ứng dụng. Hạ Long, 8/2008.
3. Nguyễn Đình Hân. “Tiêu chuẩn giáo viên ngành CNTT ở bậc TCCN”. Hưng Yên, 2007.
4. Nguyễn Ngọc Bích. “Nhận dạng quản lý doanh nghiệp ở Việt Nam”. Tạp chí Nhà Quản lý, 2005.
5. Nguyễn Văn Thắng và Vũ Văn Tuấn. “Lý thuyết về sự cam kết và ý nghĩa đối với ‘lãnh đạo sự thay đổi’”. Công ty Tư vấn Quản lý và Chuyển đổi Tổ chức (T&C Consulting), 2008.
|